ALANYA HALİNDE DENGE BOZUK MU? ÜRETİCİ BORÇLU, KOMİSYONCU ZENGİN!

ALANYA HALİNDE DENGE BOZUK MU? ÜRETİCİ BORÇLU, KOMİSYONCU ZENGİN! Alanya halinde yıllardır konuşulan ama yüksek sesle dile getirilmeyen bir gerçek yeniden gündemde: Üreten kazanamıyor, aracı büyüyor. Tarlada alın teri döken çiftçi borç batağında, halde komisyonculuk yapan bazı kesimler ise servetine servet katıyor. Peki bu dengesizliğin sebebi ne? ÇİFTÇİ NEDEN KAZANAMIYOR? Girdi maliyetleri her geçen gün artıyor. Gübre, mazot, ilaç, işçilik… Hepsi dövize bağlı ve sürekli yükseliyor. Çiftçi ürünü yetiştirene kadar zaten borçlanıyor. Hasat zamanı geldiğinde ise fiyatı belirleyen kendisi değil. Üretici çoğu zaman: • Ürünü maliyetinin biraz üstüne satabiliyor • Peşin para alamıyor, vadeye mahkum kalıyor • Malını satabilmek için komisyoncuya bağımlı hale geliyor Sonuç: Yıl boyunca çalışan çiftçi sezon sonunda ya borç ödüyor ya da yeni borca giriyor. KOMİSYONCU NASIL KAZANIYOR? Haldeki komisyoncular ise sistemin tam merkezinde. Risk almadan, ürünü üretmeden kazanç sağlıyorlar. • Ürünü çiftçiden düşük fiyata alıyor • Üzerine komisyon ve çeşitli kesintiler ekliyor • Büyük alıcılarla doğrudan bağlantı kuruyor • Nakit akışını kontrol ediyor Yani para akışı onların elinde. Ürün kimden çıkarsa çıksın, kazanç kapısı çoğu zaman aynı yerde toplanıyor. ASIMETRİK GÜÇ: FİYATI KİM BELİRLİYOR? En kritik nokta burada: Fiyatı üretici değil, piyasa ve aracı belirliyor. Çiftçinin pazarlık gücü yok denecek kadar az. Bir üretici 10 liraya sattığı ürünü, tüketici pazarda 30-40 liraya görüyor. Aradaki fark sadece nakliye değil. Sistem içinde: • Komisyon • Hal giderleri • Depolama • Zincir market marjı derken kazanç katlanıyor, ama üreticiye yansımıyor. ŞEFFAFLIK YOK, DENETİM TARTIŞMALI Hal sisteminde fiyat oluşumu çoğu zaman kapalı kapılar ardında gerçekleşiyor. Çiftçi neye göre kesinti yapıldığını tam bilmiyor. Kayıt dışı işlemler ve denetim eksikliği iddiaları da cabası. SORU NET: KİM KAZANIYOR, KİM KAYBEDİYOR? Alanya’da tablo açık: • Üreten: Borçlu • Tüketen: Pahalıya alıyor • Aracı: Sistemin kazananı ÇÖZÜM NE OLABİLİR? Uzmanlara göre çözüm basit ama uygulanmıyor: • Üretici kooperatiflerinin güçlendirilmesi • Doğrudan satış kanallarının artırılması • Hal sisteminde şeffaf fiyat takibi • Komisyon oranlarının sıkı denetimi SON SÖZ Alanya halinde yıllardır süren bu düzen değişmezse, yarın üretici tarlayı bırakacak. O zaman ne hal kalır, ne tezgâh… Çünkü üretici yoksa, sistem de yok.